Ημέρα Τριών Ιεραρχών
… ἡ ποίησις τῷ Ὁμήρῳ ἀρετῆς ἐστιν ἔπαινος, καὶ πάντα αὐτῷ πρὸς τοῦτο φέρει…
Αγαπητές και αγαπητοί,
Τη Δευτέρα 30 Ιανουαρίου 2023 το πρωϊ θα τιμήσουμε τους τρεις Μεγάλους Πατέρες και Οικουμενικούς Δασκάλους, τον Μέγα Βασίλειο, τον Γρηγόριο τον Θεολόγο και τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο, οι οποίοι έχουν αναγορευτεί ως προστάτες της εκπαίδευσης και των γραμμάτων. Η γιορτή αυτή καθιερώθηκε στις 9 Αυγούστου 1841 από το ακαδημαϊκό συμβούλιο του Οθωνείου Πανεπιστημίου (νυν Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών) και πρωτογιορτάστηκε στις 30 Ιανουαρίου του 1842. Τα επόμενα χρόνια, ο εορτασμός επεκτάθηκε σ’ όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης τιμώντας την προσφορά των Ιεραρχών στα Γράμματα και την Παιδεία.
Τα θέματα της Εκπαίδευσης, της Αγωγής, της Παιδείας αφορούν κάθε άνθρωπο, σχεδόν από την πρώτη στιγμή που αντικρύζει το φως της Ζωής μέχρι και το τέλος της. Γι αυτό και αξίζει να προσεγγίζουμε σε ένα σχολείο κάθε συνεισφορά των προγόνων μας, πόσω μάλλον όταν εκείνοι εκτίμησαν, μελέτησαν, ανέδειξαν και αξιοποίησαν τις μεγάλες παρακαταθήκες του Ελληνισμού διαχρονικά.
Δεν είναι τυχαίο ότι γι’ αυτούς Παιδεία δεν σημαίνει … κατάκτηση γνώσεων αλλά καλλιέργεια της ανθρώπινης ψυχής, ως κύριος δε σκοπός της Παιδείας προσδιορίζεται η αγωγή των νέων παιδιών: «Τέχνη τεχνών και επιστήμη επιστημών φαίνεται μοι, άνθρωπον άγειν, το πολυτροπώτατον ζώον και ποικιλώτατον», θα πει ο Άγιος Γρηγόριος (Ε.Π.Μ.35,325).
Φέτος προτείνω με την αφορμή της γιορτής αυτής να προσεγγίσουμε ένα θέμα ανεπικαίρως επίκαιρο!! Το ζήτημα της αρετής στη ζωή μας, όχι τόσο από πλευράς μιας ανούσιας ηθικολογίας που εν πολλοίς δεν έχει πρακτικό νόημα, όσο απόφασης και βιώματος ζωής. Αρετή όμως δίχως αλήθεια δεν υφίσταται. Τη θέλουμε, την αποζητούμε; Την αντέχουμε; Ας δώσει ο καθένας την απάντησή του.
Το σημαντικότερο είναι να μην ξεχνάμε για παράδειγμα ότι η κάθε μέρα είναι μικρογραφία ολάκερης της ζωής μας. Οπότε εάν θέλω να έχω μια όμορφη ζωή προσπαθώ κάθε μέρα να είμαι έστω και ελάχιστα καλύτερα. Το βράδυ να με βρίσκει καλύτερο από το πρωί. Γινόμαστε αυτό που σκεφτόμαστε. Γι’ αυτό εκεί που οι άλλοι βλέπουν δυσκολίες και βυθίζονται στην γκρίνια εσύ να βλέπεις ευκαιρίες και μαθήματα ζωής. Οι περισσότεροι ζούμε όλη τη ζωή μας φορώντας μία μάσκα η οποία κρύβει τον πραγματικό μας εαυτό. Ματώνουμε, πληγωνόμαστε, ακυρωνόμαστε για να δημιουργήσουμε την εικόνα ενός ατόμου που θέλουν οι άλλοι να είμαστε. Αντί να ζούμε τη ζωή που μας ανήκει καταλήγουμε να ζούμε τη ζωή των άλλων και έτσι αργοπεθαίνουμε. Γιατί ο πιο φρικτός θάνατος και η πιο βαθιά κόλαση είναι «όταν πεθαίνεις και συναντάς τον άνθρωπο που θα μπορούσες να γίνεις και δεν τόλμησες ποτέ…».
«Κανείς στην τελευταία του πνοή δεν εύχεται να είχε περισσότερα χρήματα στην τράπεζα ή μεγαλύτερο αυτοκίνητο. Αντίθετα ευχόμαστε να είχαμε ζήσει μια αυθεντική ζωή με θάρρος και αγάπη….»
Σε αυτή τη ζωή λοιπόν ο άνθρωπος μπορεί να κινείται και ως Οδυσσέας αναζητώντας τη δική του «Ιθάκη».
Σε αυτήν την πορεία ίσως σας φανεί χρήσιμη η διαπίστωση του Μεγάλου Βασιλείου, ο οποίος σημειώνει, έχοντας εντρυφήσει στα νάματα των Αρχαίων Ελλήνων και συγκεκριμένα του Ομήρου αναδεικνύοντας έτσι για μία ακόμη φορά τη συμβολή των πατέρων αυτών στη διάσωση και μελέτη διαχρονικών έργων!!
«Ὡς δ᾿ ἐγώ τινος ἤκουσα δεινοῦ καταμαθεῖν ἀνδρὸς ποιητοῦ διάνοιαν, πᾶσα μὲν ἡ ποίησις τῷ Ὁμήρῳ ἀρετῆς ἐστιν ἔπαινος, καὶ πάντα αὐτῷ πρὸς τοῦτο φέρει, ὅ τι μὴ πάρεργον· οὐχ ἥκιστα δὲ ἐν οἷς τὸν στρατηγὸν τῶν Κεφαλλήνων πεποίηκε, γυμνὸν ἐκ τοῦ ναυαγίου περισωθέντα, πρῶτον μὲν αἰδέσαι τὴν βασιλίδα φανέντα μόνον, τοσούτου δεῖν αἰσχύνην ὀφλῆσαι γυμνὸν ὀφθέντα, ἐπειδήπερ αὐτὸν ἀρετῇ ἀντὶ ἱματίων κεκοσμημένον ἐποίησε· ἔπειτα μέντοι καὶ τοῖς λοιποῖς Φαίαξι τοσούτου ἄξιον νομισθῆναι ὥστε ἀφέντας τὴν τρυφὴν ἧ συνέζων, ἐκεῖνον ἀποβλέπειν καὶ ζηλοῦν ἅπαντας, καὶ μηδένα Φαιάκων ἐν τῷ τότε εἶναι ἄλλο τι ἂν εὔξασθαι μᾶλλον ἢ Ὀδυσσέα γενέσθαι, καὶ ταῦτα ἐκ ναυαγίου περισωθέντα. Ἐν τούτοις γὰρ ἔλεγεν ὁ τοῦ ποιητοῦ τῆς διανοίας ἐξηγητὴς μονονουχὶ βοῶντα λέγειν τὸν Ὅμηρον ὅτι· Ἀρετῆς ὑμῖν ἐπιμελητέον, ὦ ἄνθρωποι, ἣ καὶ ναυαγήσαντι συνεκνήχεται καὶ ἐπὶ τῆς χέρσου γενόμενον γυμνὸν τιμιώτερον ἀποδείξει τῶν εὐδαιμόνων Φαιάκων. Καὶ γὰρ οὕτως ἔχει. Τὰ μὲν ἄλλα τῶν κτημάτων οὐ μᾶλλον τῶν ἐχόντων ἢ καὶ οὑτινοσοῦν τῶν ἐπιτυχόντων ἐστίν, ὥσπερ ἐν παιδιᾶ κύβων τῆδε κἀκεῖσε μεταβαλλόμενα· μόνη δὲ κτημάτων ἡ ἀρετὴ ἀναφαίρετον, καὶ ζῶντι καὶ τελευτήσαντι παραμένουσα. Ὅθεν δὴ καὶ Σόλων μοι δοκεῖ πρὸς τοὺς εὐπόρους εἰπεῖν τό· Ἀλλ᾿ ἡμεῖς αὐτοῖς οὐ διαμειψόμεθα τῆς ἀρετῆς τὸν πλοῦτον· ἐπεὶ τὸ μὲν ἔμπεδον αἰεί, χρήματα δ᾿ ἀνθρώπων ἄλλοτε ἄλλος ἔχει».
Απόδοση στα Νέα Ελληνικά
«Ἄκουσα κάποτε νὰ μιλᾶ σχετικὰ μ᾿ αὐτὸ τὸ θέμα ἕνας ἄνθρωπος, ποὺ εἶχε τὴ δύναμη νὰ ἐμβαθύνει στὸ νόημα τῶν ποιητῶν. Ἔλεγε, λοιπόν, ὅτι ὅλη ἡ ποίηση τοῦ Ὁμήρου δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ ἕνας ὕμνος τῆς ἀρετῆς. Ὅλα, στὸν Ὅμηρο, ἐκτὸς ἀπὸ ὅ,τι εἶναι περιθωριακό, ἀποβλέπουν σ᾿ αὐτό. Ἔτσι, λόγου χάρη, συμβαίνει μὲ ὅσα γράφει γιὰ τὸν Ὀδυσσέα, ποὺ σώθηκε γυμνὸς ἀπὸ τὸ ναυάγιο καί, στὴν ἀρχή, μὲ μόνη τὴν ἐμφάνισή του, προκάλεσε τὸν σεβασμὸ τῆς βασιλοκόρης Ναυσικᾶς. Ἡ γύμνια του δὲν ἦταν ντροπή, διότι ἀντὶ γιὰ ροῦχα ἦταν ντυμένος μὲ τὴν ἀρετή. Κι ὕστερα προκάλεσε ἀγαθὴ ἐντύπωση καὶ στοὺς ἄλλους Φαίακες, σὲ σημεῖο ποὺ νὰ παρατήσουν τὴν τρυφηλὴ ζωή τους καὶ νὰ προσπαθοῦν, θαυμάζοντάς τον, νὰ τὸν μιμηθοῦν. Καὶ στὸ στόμα κάθε Φαίακος, τότε, ἄλλη εὐχὴ δὲν ὑπῆρχε παρὰ νὰ γίνει δεύτερος Ὀδυσσεας, ἔστω καὶ θαλασσοδαρμένος. Διότι -ἔλεγε ὁ ἑρμηνευτὴς ἐκεῖνος τοῦ ποιητικοῦ νοήματος- μὲ αὐτὰ ὁ Ὅμηρος διδάσκει ξάστερα τὰ ἑξῆς: Ἄνθρωποι γυμνασθῆτε στὴν ἀρετή, ποὺ κολυμπᾶ μαζί σας στὸ ναυάγιο, κι ὅταν πατήσετε στὴ στεριὰ γυμνοί, θὰ σᾶς παραστήσει πιὸ τιμημένους ἀπὸ τοὺς ἀμέριμνους Φαίακες. Καί, πραγματικά, αὐτὸ εἶναι. Ὅλα τὰ ἄλλα, ποὺ τυχὸν ἔχουμε, ἀνήκουν ἐξ ἴσου στοὺς ἰδιοκτῆτες τους καὶ σὲ ὁποιονδήποτε ἄλλον ἄνθρωπο. Πέφτουν πότε ἐδῶ καὶ πότε ἐκεῖ, ὅπως τὰ ζάρια. Ἡ μόνη ἀναφαίρετη ἰδιοκτησία εἶναι ἡ ἀρετή. Τὴν ἔχει δική του ὁ καθένας κι ὅσο ζῆ κι ὅταν φύγει ἀπ᾿ αὐτὸν ἐδῶ τὸν κόσμο. Γι᾿ αὐτὸ κι ὁ Σόλων, θαρρῶ, εἶπε στοὺς πλουσίους τό: Δὲν θ᾿ ἀνταλλάξουμε μαζί τους τὸν πλοῦτο μὲ τὴν ἀρετή. Πάντα ἐκείνη μένει, ἐνῷ τὸ χρῆμα συχνὰ ἀπ᾿ τὸν ἕνα στὸν ἄλλο περνᾶ».
Ζούμε λοιπόν για να δώσουμε στο φθαρτό ανθρώπινο χρόνο την ευκαιρία να εξασφαλίσουμε την αιωνιότητα! Όχι σαν ένα είδος επάθλου αλλά ως συνειδητή επιλογή. Αυτήν την αρετή που εδράζεται στις αρχές σεβασμού, της ανοχής, της ανθρωπιάς την αποκτούμε μόνον μέσω της Παιδείας. Αυτό μην το λησμονούμε!
Διαλέξτε εσείς τί θα κρατήσετε από όλα αυτά, εργαστείτε σαν τις μέλισσες που αναζητούν και γεύονται ό,τι πιο εκλεκτό και αγαθό υπάρχει στα άνθη!
Μέσα σου δεν υπάρχει μονάχα το τραύμα αλλά και το θαύμα. Μέσα σου δεν υπάρχει μονάχα ένα φοβισμένο παιδί αλλά ένας γενναίος ήρωας. Μην τον αφήνεις να κρύβεται. Δώστου τα όπλα του και άφησε τον να παλέψει. «Ο χρόνος είναι μετρημένος, γι’ αυτό μην το σπαταλάς ζώντας τη ζωή κάποιου άλλου, μην αφήνεις το θόρυβο από τις γνώμες των άλλων να πνιγεί ασφυκτικά την δική σου εσωτερική φωνή.» Είσαι αυτό που δεν έγινες ακόμη. Απελευθέρωσε δυνάμεις, ταλέντα και ικανότητες. Δεν είναι απλό ούτε εύκολο αλλά συναρπαστικό. Φτάσε σήμερα όπου μπορείς κι αύριο εκεί που σταματούν τα όνειρα σου. Κάθε ταλέντο, χάρισμα, ικανότητα και δυνατότητα που δεν γίνεται ζωή και φως, παραμορφώνεται σε πόνο και αρρώστια.
Μη προδίδεις τον εαυτό σου. Γίνει αυτό για το οποίο έχουμε πλαστεί , κι αυτό δεν είναι μίζερο και κακόμοιρο αλλά δυνατό και αληθινό.
Νομίζω ότι αξίζει να μελετούμε τα κείμενα, αξίζει να εμπιστευόμαστε τους εκπαιδευτικούς μας για τους οποίους λέει ο Ιερός Χρυσόστομος «Τον δε παιδεύοντα, ου διά ρημάτων μόνον, αλλά διά πραγμάτων παιδεύειν χρή» και συμπληρώνει ο Θεολόγος και ποιητής Γρηγόριος με τη μνημειώδη επιγραμματική φράση: «Μισώ διδάγμαθ’ οις ενάντιος βίος», αξίζει να δίνουμε το «είναι» μας για εσάς, παιδιά μας!!
Τη Δευτέρα 30 Ιανουαρίου 2023 θα εκκλησιαστούμε στον ενοριακό Ιερό Ναό της Υπαπαντής του Κυρίου. Ακολούθως στην αίθουσα του Ναού θα υπάρξει σχετική παρουσίαση και θα ευλογηθεί η Αγιοβασιλόπιτα του σχολείου μας.
Καλή και παραγωγική μελέτη στα νάματα, στις διαχρονικές διαπιστώσεις και των Τριών Ιεραρχών !
Με σεβασμό
Αθανάσιος Ραφτόπουλος
Φιλόλογος, Διευθυντής
